Jeszcze dwie dekady temu wybór gaśnic stosowanych w domach, zakładach pracy czy pojazdach był znacznie prostszy niż obecnie. Dominowały gaśnice proszkowe, śniegowe oraz pianowe, skutecznie radzące sobie z większością typowych pożarów. Rozwój nowych technologii, elektromobilności oraz magazynów energii sprawił jednak, że pojawiły się zagrożenia wymagające opracowania zupełnie nowych środków gaśniczych. Pożary akumulatorów litowo-jonowych, instalacji fotowoltaicznych czy nowoczesnych urządzeń elektronicznych charakteryzują się innym przebiegiem niż pożary znane przed laty. W odpowiedzi na te wyzwania producenci sprzętu przeciwpożarowego opracowali nowe typy gaśnic przeznaczonych do gaszenia pożarów, które jeszcze kilkanaście czy dwadzieścia lat temu praktycznie nie występowały.
Dlaczego tradycyjne gaśnice nie zawsze wystarczają?
Przez wiele lat większość pożarów dotyczyła materiałów stałych, cieczy palnych, gazów lub urządzeń elektrycznych. Standardowe gaśnice proszkowe, pianowe i śniegowe były projektowane właśnie z myślą o takich zagrożeniach. Współczesne budynki oraz środki transportu wykorzystują jednak znacznie większą liczbę urządzeń zasilanych akumulatorami litowo-jonowymi, znajdującymi się w smartfonach, laptopach, elektronarzędziach, hulajnogach elektrycznych, rowerach elektrycznych, magazynach energii czy samochodach elektrycznych. W przypadku uszkodzenia ogniw dochodzi do zjawiska niekontrolowanej ucieczki termicznej (thermal runaway), powodującej gwałtowny wzrost temperatury oraz wydzielanie łatwopalnych gazów. Gaszenie takich pożarów wymaga nie tylko ugaszenia płomieni, ale przede wszystkim skutecznego chłodzenia ogniw przez długi czas. Właśnie dlatego na rynku pojawiły się nowe środki gaśnicze, opracowywane specjalnie z myślą o nowoczesnych źródłach zagrożeń.
Gaśnice do baterii litowo-jonowych – odpowiedź na rozwój elektromobilności
Jeszcze kilkanaście lat temu specjalistyczne gaśnice przeznaczone do akumulatorów litowo-jonowych praktycznie nie występowały w sprzedaży detalicznej. Dynamiczny rozwój samochodów elektrycznych, rowerów elektrycznych oraz urządzeń mobilnych sprawił jednak, że producenci sprzętu przeciwpożarowego rozpoczęli projektowanie preparatów dedykowanych właśnie tego rodzaju pożarom. Gaśnice do baterii litowo-jonowych wykorzystują specjalne środki chłodzące lub dodatki zwiększające zdolność odbierania ciepła z uszkodzonych ogniw. Ich zadaniem nie jest wyłącznie stłumienie płomieni, lecz przede wszystkim obniżenie temperatury akumulatora do poziomu uniemożliwiającego ponowne zapalenie się kolejnych ogniw. W wielu przypadkach akcja gaśnicza wymaga również ciągłego monitorowania temperatury przy użyciu kamer termowizyjnych, ponieważ ponowny zapłon może nastąpić nawet po kilku godzinach od ugaszenia widocznego ognia.
Jak działają gaśnice przeznaczone do akumulatorów litowo-jonowych?
Mechanizm działania nowoczesnych gaśnic różni się od klasycznych konstrukcji wykorzystywanych od wielu lat. Środki gaśnicze stosowane przy bateriach litowo-jonowych mają za zadanie bardzo intensywnie chłodzić powierzchnię akumulatora, ograniczając rozprzestrzenianie się zjawiska ucieczki termicznej na kolejne ogniwa. W zależności od producenta wykorzystywane są specjalne dodatki zwiększające przewodnictwo cieplne cieczy lub substancje poprawiające zdolność penetracji wnętrza pakietu akumulatorów. Warto jednak pamiętać, że nawet najlepsza gaśnica przenośna nie zawsze jest w stanie całkowicie ugasić duży pakiet akumulatorów stosowany w samochodzie elektrycznym. W takich przypadkach profesjonalne jednostki straży pożarnej wykorzystują coraz częściej płachty gaśnicze, które odcinają dopływ tlenu do pożaru. Przykładem są płachty Bridgehill, które ze względu na łatwość transportu i brak konieczności utylizacji wody są znacznie częściej wykorzystywane niż kontenery gaśnicze.
Gaśnice do magazynów energii i instalacji fotowoltaicznych
Rosnąca popularność odnawialnych źródeł energii sprawiła, że coraz częściej spotyka się magazyny energii wykorzystujące akumulatory litowo-jonowe o bardzo dużej pojemności. Instalacje tego typu montowane są zarówno w domach jednorodzinnych, jak i przedsiębiorstwach czy obiektach przemysłowych. Ich zabezpieczenie wymaga zastosowania odpowiednich środków gaśniczych oraz procedur postępowania podczas awarii. Producenci oferują obecnie gaśnice dedykowane pomieszczeniom technicznym wyposażonym w magazyny energii, umożliwiające szybkie rozpoczęcie działań gaśniczych jeszcze przed przyjazdem straży pożarnej. Nie zastępują one profesjonalnej akcji ratowniczej, jednak pozwalają ograniczyć rozwój pożaru w początkowej fazie oraz zwiększyć bezpieczeństwo osób przebywających w budynku. Jednym z rozwiązań dostępnych na rynku do gaszenia paneli fotowoltaicznych jest SOLARSTOP – ekologiczne urządzenie gaśnicze działające na zasadzie tłumienia pożaru poprzez chłodzenie i obniżanie temperatury materiału palnego.
Jakie nowe typy gaśnic pojawiły się w ostatnich latach?
Rozszerzenie katalogu zagrożeń doprowadziło do powstania wielu specjalistycznych konstrukcji gaśnic, niewystępujących powszechnie jeszcze dwadzieścia lat temu. Wśród najciekawszych rozwiązań znajdują się:
gaśnice do baterii i akumulatorów litowo-jonowych,
gaśnice przeznaczone do magazynów energii i paneli PV,
gaśnice wykorzystujące środki wodne z dodatkami poprawiającymi chłodzenie,
gaśnice mgłowe ograniczające szkody powstałe podczas gaszenia urządzeń elektrycznych,
specjalistyczne gaśnice do metali palnych stosowane w przemyśle.
Każda z nich została zaprojektowana z myślą o konkretnym rodzaju zagrożenia, znacząco różniącym się od klasycznych pożarów materiałów stałych lub cieczy palnych.
Czy klasyczna gaśnica proszkowa poradzi sobie z pożarem baterii?
Wielu użytkowników zakłada, że uniwersalna gaśnica proszkowa wystarczy do ugaszenia każdego pożaru. W praktyce sytuacja wygląda znacznie bardziej skomplikowanie. Proszek gaśniczy skutecznie tłumi płomienie, jednak nie zapewnia odpowiedniego chłodzenia uszkodzonych ogniw litowo-jonowych. Oznacza to, że po krótkim czasie może dojść do ponownego zapłonu akumulatora. W przypadku niewielkich urządzeń, takich jak telefon, laptop czy elektronarzędzie, użycie gaśnicy proszkowej może ograniczyć rozwój pożaru i umożliwić bezpieczną ewakuację. Nie oznacza to jednak całkowitego wyeliminowania zagrożenia. Z tego powodu producenci oraz służby ratownicze coraz częściej rekomendują stosowanie gaśnic dedykowanych bateriom litowo-jonowym oraz płacht gaśniczych wszędzie tam, gdzie znajdują się większe pojazdy elektryczne.
Kto powinien rozważyć zakup gaśnicy do akumulatorów litowo-jonowych?
Jeszcze kilka lat temu zakup takiej gaśnicy dotyczył głównie przedsiębiorstw wykorzystujących specjalistyczne urządzenia przemysłowe. Obecnie sytuacja zmienia się bardzo szybko. Warto rozważyć jej posiadanie przede wszystkim w miejscach, gdzie regularnie ładowane są urządzenia wyposażone w duże akumulatory litowo-jonowe. Dotyczy to właścicieli samochodów elektrycznych, rowerów elektrycznych, hulajnóg elektrycznych, serwisów elektroniki, wypożyczalni sprzętu, magazynów energii, warsztatów oraz firm zajmujących się transportem i przechowywaniem baterii. Coraz więcej ekspertów zwraca również uwagę na potrzebę wyposażania garaży podziemnych oraz budynków wielorodzinnych w środki gaśnicze dostosowane do nowych zagrożeń wynikających z rozwoju elektromobilności.
Przyszłość ochrony przeciwpożarowej będzie rozwijać się wraz z nowymi technologiami
Rozwój technologii sprawia, że zmienia się również charakter zagrożeń pożarowych. Jeszcze dwadzieścia lat temu niewiele osób przewidywało, że strażacy będą mierzyć się z pożarami samochodów elektrycznych, magazynów energii czy wielkogabarytowych akumulatorów litowo-jonowych. Obecnie producenci sprzętu przeciwpożarowego nieustannie pracują nad nowymi środkami gaśniczymi, zwiększającymi skuteczność chłodzenia oraz ograniczającymi ryzyko ponownego zapłonu. Można spodziewać się, że wraz z rozwojem nowych technologii będą pojawiały się kolejne specjalistyczne gaśnice przeznaczone do zagrożeń, niespotykanych jeszcze dziś na szeroką skalę. Ochrona przeciwpożarowa pozostaje bowiem dziedziną rozwijającą się równolegle z postępem technologicznym, odpowiadając na wyzwania stawiane przez współczesną energetykę, motoryzację oraz elektronikę użytkową.
